Przeglądaj mapę
logoutZaloguj/Zarejestruj

Zespół klasztorny kamedułów. (Wigry)

Zabytkowy zespół klasztorny kamedułów

Zespół klasztorny pokamedulski, położony na naturalnym wzgórzu na półwyspie oblanym wodami jeziora Wigry,  należy do najcenniejszych zabytków Suwalszczyzny. Miejsce położenia tego obiektu jest wyjątkowe i malowniczo prezentuje się wśród przyrody Wigierskiego Parku Narodowego. Nieczęsto zdarza się oglądać tak piękny obiekt niemal ze wszystkich stron żeglując po jeziorze.

Historia pierwszych osadników i czas wielkich polowań.

Okolice Wigier noszą ślady pobytu ludzi już  dziesięć tysięcy lat  temu. Wiadomo że około 550 roku p.n.e. przywędrowała tu znad Dniepru ludność bałtyjska (przodkowie Prusów i Jaćwingów). Ciekawa jest historia żyjących tu Jaćwingów, którzy po ostatecznym ich upadku w 1283 roku zostali uprowadzeni przez Krzyżaków na Półwysep Sambijski. Część z nich rozproszyła się po lasach Litwy a nawet dzisiejszej Białorusi i ślad po nich zaginął. Według potwierdzonych hipotez od zagłady ocaleli mieszkańcy nadwigierskich terenów, należących do jaćwieskiego plemienia Wigran, którzy osiedlili na dzisiejszym Półwyspie Klasztornym, ze względu na jego obronne położenie. W XV wieku prawdopodobnie wysiedlono ich na polecenie wielkiego księcia Witolda lub Kazimierza Jagiellończyka i wysłano gdzieś nad Niemen.

Ziemie pojaćwieskie- w tym Wigry- znajdujące się od 1422 roku w Wielkim Księstwie Litewskim były wykorzystywane do polowań. Bywał tu książę Witold i król polski Władysław Jagiełło oraz później Zygmunt August.

Od XV wieku znajdował się w tym miejscu drewniany dwór myśliwski książąt litewskich, który gościł królów polskich (w latach 1546, 1547,151 zatrzymał się w nim i polował Zygmunt August). Z listów tegoż wiemy że polowano tam głównie na żubry!, łosie, jelenie i sarny. Wraz z upływem lat dwór, a raczej pałac myśliwski w XVII nieco podupadł i Władysław IV wystawił nowy pałac z budynkami towarzyszącymi i bogatym wyposażeniem, które spłonęły w 1671 roku.

Czas kamedułów.

Z inicjatywy wielkiego protektora Zakonu Kamedułów, fundatora innego ich klasztoru w Pożajściu, Krzysztofa Zygmunta Paca, król Jan Kazimierz 6 stycznia 1667 roku wydał zakonnikom pozwolenie na osiedlenie się w Wigrach. Poprzez fundację wigierskiego klasztoru król chciał zyskać u Boga odwrócenie klęsk trapiących Rzeczypospolitą przez cały czas jego panowania.

Przybyli kameduli- reprezentanci zakonu kontemplacyjnego, o twardej regule benedyktyńskiej, zachowywali bezwzględne milczenie i surowy post.

Kiedy w 1668 roku kameduli zamieszkali na wyspie, zbudowali drewniany kościół i klasztor. Pożar w 1671 r. strawił te zabudowania wraz z pozostałościami dworu myśliwskiego. Od samego początku kameduli nie próżnowali i okazali się doskonałymi gospodarzami. Założyli pierwsze wsie, osadzili w nich ogrodników, rzemieślników a jednocześnie rozpoczęli na szeroką skalę eksploatację bogactw puszczańskich. Z licznych smolarni, barci oraz ze sprzedaży drewna, a także z czynszów, pańszczyzny czerpali ogromne dochody. Pozwoliło im to w latach 1685 - 1745 na wzniesienie szeregu budynków murowanych: najpierw gospodarczych (kuchni, refektarza, piekarni, browaru, gorzelni, tartaku i innych), potem domków pustelniczych (eremów), wieży zegarowej, Kaplicę Kancelarską, infirmerię (zbę chorych) i wreszcie- na dwóch tarasach usypanych wokół naturalnego wzgórza- barokowego kościoła. Projekt kościoła jest wiązany z osobą architekta Piotra Putiniego.  Do wykańczania wnętrz sprowadzono cenne materiały: czarne marmury dębnickie, włoskie majoliki. Na murach flankujących schody przed Kaplicą Kanclerską pojawiły się odkute w piaskowcu figury świętych (zachowały się jedynie dwie).  

Możliwe to było dzięki znakomicie prosperującemu organizmowi gospodarczemu, promieniującemu na cała okolicę i powiązanemu interesami z krajem, Prusami, a nawet zachodnią Europą. Dla porównania – w 1775 roku dochody z dóbr wigierskich (60 tyś. Złotych) przekroczyły czterokrotnie dochody klasztoru kamedułów w Bielanach pod Warszawą.  

Koniec świetności klasztoru, upadek i powolna odbudowa

Po trzecim rozbiorze w 1796 roku pruski rząd skonfiskował dobra kamedulskie, pozostawiając kamedułom jedynie teren półwyspu wigierskiego, by w roku 1800 wypędzić ich z klasztoru. W Wigrach ustanowiono biskupstwo wigierskie. Dokonano wówczas przebudowy wnętrza kościoła. W roku 1823 biskupstwo z Wigier zostało przeniesione do Sejn, co zapoczątkowało dewastację zespołu poklasztornego.

Poprzedzające Kaplicę Kanclerską od zachodu monumentalne schody z bogatym wystrojem rzeźbiarskim zostały rozebrane, a następnie część z nich (wraz z figurami św. Benedykta i św. Romualda) przeniesiono do budowanego wówczas kościoła pod wezwaniem św. Aleksandra w Suwałkach.

Przed pierwszą wojną światową rozebrano większość budynków, a podczas działań wojennych kościół zbombardowano. W latach 1922-1929 na podstawie projektu architekta Oskara Sosnowskiego (1880-1939) odbudowano kościół, refektarz (plebanię) i jeden erem (dom mnicha - pustelnika). Kościół został ponownie zburzony podczas drugiej wojny światowej w wyniku ostrzału artylerii radzieckiej. Po wojnie siłami parafii odbudowano świątynię. Prace budowlane zakończono w połowie lat 50.Wtedy też rozpoczęto przygotowania do odbudowy zrujnowanych zabudowań klasztornych. Wnętrze kościoła było bogato wyposażone, a ściany pokryte malowidłami. Do 1915 roku było w świątyni 10 barokowych ołtarzy: główny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny oraz boczne, mające wezwania: Michała Archanioła, Barbary, Romualda (lub św. Scholastyki), Piotra, Benedykta, Kazimierza, Klary, a także Ukrzyżowania w kapitularzu zakonnym. Po zniszczeniach wojennych odrestaurowano ich tylko siedem.

Zwiedzający obecnie kościół mogą wyobrażać sobie na podstawie zachowanych elementów jak było to wspaniałe wnętrze. Zakonnicy do budowy i wyposażania zespołu sprowadzali rzeźbiarzy, malarzy i budowniczych z Rzeczypospolitej i z zagranicy. Podziw dla kunsztu snycerskiego budzi ażurowy ołtarz główny. Ołtarz ten pierwotnie oddzielał prezbiterium gdzie przebywali zakonnicy od nawy. Dopiero od 1800 roku został ustawiony przy ścianie zamykającej prezbiterium. Z zachowanych sześciu ołtarzy bocznych na uwagę zasługuje mający za patrona św. Romualda. Ołtarz jest murowany i obłożony majolikowymi płytkami (płytki ceramiczne oblane barwnym szkliwem). Jest to niezwykle rzadki przykład stosowania majoliki. W ołtarzu głównym i pięciu ołtarzach bocznych umieszczone są obrazy malowane przez wieloletniego przewodnika wigierskiego Wiktora Winikajtysa (1927-1994).Od roku 1958 trwa rekonstruowanie budynków na wzgórzu poklasztornym w oparciu o badania archeologiczne i architektoniczne oraz na podstawie skąpych materiałów ilustracyjnych z XIX wieku. Część poklasztornych zabudowań od kilku lat pełni rolę ośrodka turystycznego i miejsca pracy twórczej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kościół pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny oraz plebanię użytkuje parafia rzymskokatolicka.

Wigry stały się jednym z najważniejszych miejsc na turystycznej mapie Suwalszczyzny. Odwiedzają je tysiące turystów. Ponadto spotykają się tutaj przywódcy państw i uczestnicy licznych konferencji. W roku 1999 gościł na Wigrach papież Jan Paweł II.

Obecnie (początek 2011r) klasztor przechodzi trudny okres reorganizacji, polegający na zakończeniu od stycznia 2011 r działalności w tym obiekcie Domu Pracy Twórczej, który od 50 lat dzierżawił od Kościoła katolickiego pomieszczenia klasztoru.


Zabytkowy  zespół klasztorny kamedułów, 1678-93, 1922-25, 1976-78, nr rej.: 3 z 9.02.1979r. W skład zespołu wchodzą:

- kościół, obecnie parafialny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP

- refektarz z bramą wjazdowa

- dom furtiana

- wieża Zegarowa

- brama Wjazdowa

- wieża Schodowa

- dom gościnny „królewski”

- kaplica Kanclerska

- 17 eremów

- plebania i budynek gospodarczy

Zdjęcia

Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
W głębi dzwonnica, aktualnie wieża widokowa.©fot. Jan Bogdan Boczko
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. chomik
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. chomik
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. chomik
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. chomik
Zespół klasztorny kamedułów.
Figura mnicha Benedykta z Benewentu, ucznia św. Romualda, założyciela zakonu Kamedułów w Polsce.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Figura św. Romualda z Camaldoli założyciela zakonu Kamedułów we Włoszech. W tle wieża zegarowa.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Dawniej eremy (pustelnie) zamieszkiwali zakonnicy aby w skromnych celach, w odosobnieniu modlić się i pościć. Obecnie w podwyższonym standardzie każdy może zamieszkać i niekoniecznie oddawać się tylko kontemplacji.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Eremy od północnej strony.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Domek furtiana i brama wjazdowa do zespołu klasztornego.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP powstawał w latach 1694-1745.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Barokowy ołtarz główny z lat 1720-1740 jest, rekonstrukcją wykonaną w 1962 roku. ©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©fot. Grzegorz Kossakowski
Zespół klasztorny kamedułów.
Przedsionek do kościoła Niepokolanego Poczęcia NMP.©fot. Grzegorz Kossakowski

Zdjęcia archiwalne

do roku 1918
Zespół klasztorny kamedułów.
"Wigry"
Drzeworyt sztorcowy, wyd.Opiekun Domowy nr 16 z 21.04.1869©umieścił: jarek2
Zespół klasztorny kamedułów.
Wigry
drzeworyt sztorcowy, wyd.Zorza nr 22 z 25.05.1878 ©umieścił: jarek2
1919 do 1939
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny lata 30 - te XX wieku.©umieścił: Jarek Wojtach
Zespół klasztorny kamedułów.
Kościół pokamedulski. Zdjęcie pochodzi z książki " Województwo Białostockie, Przeszłość i Zabytki" z 1929r.©umieścił: Jarek Wojtach
po roku 1945
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©umieścił: Jarek Wojtach
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©umieścił: Jarek Wojtach
Zespół klasztorny kamedułów.
Zdjęcie wykonane w 1982 r.©umieścił: Jarek Wojtach
Zespół klasztorny kamedułów.
Zdjęcie wykonane w 1982 r.©umieścił: Jarek Wojtach
Zespół klasztorny kamedułów.
Zespół klasztorny kamedułów.©umieścił: artsystem


Linki zewnętrzne

Link do Wikipedii
POKAMEDULSKI KLASZTOR W WIGRACH
http://www.wigry.pro/